اداره کل هواشناسی استان تهران با صدور هشدار زردرنگ درباره استقرار الگوی تابستانه گفته است تا پایان دوشنبه هفته جاری، ماندگاری توده هوای گرم در استان تهران موجب افزایش میانگین دمای هوا، افزایش محسوس دمای احساسی، افزایش تبخیر و تعرق و افزایش اشعه مضر خورشید (UV) می‌شود. اینجاست که خطر دیگری هم تهران را تهدید خواهد کرد و آن این که با افزایش دمای هوا از حد ۳۰درجه سانتی‌گراد، سرعت تولید ازن در آسمان شهر شتاب می‌گیرد و همین حالا هم دمای هوا بالای ۳۰ درجه است.
معمولا مونوکسیدکربن، دی اکسید نیتروژن، دی اکسید گوگرد و ذرات معلق، دارای بیشترین سهم در آلودگی هوا هستند، اما گاز «ازن» از جمله آلاینده‌های اصلی هوا به هنگام شدت گرفتن گرماست.
این گاز در صورت قرار داشتن در لایه‌های بالایی جو به‌عنوان یک سپر ایمنی در مقابل پرتوهای مضر خورشید (مثل پرتو فرابنفش) عمل می‌کند و به همین دلیل دهه‌هاست برای حفاظت از لایه ازن در سطح جهانی تلاش می‌شود اما با تشدید مقدار ازن در لایه‌های پایینی که می‌تواند به هنگام تنفس، مستقیم وارد ریه شود، سلامتی انسان به جد در معرض خطر قرار می‌گیرد. تحریک سیستم تنفسی، ایجاد سرفه، تحریک گلو، درد قفسه سینه، ایجاد و تشدید آسم و آلرژی و در صورت مواجهه مکرر، تخریب بافت ریه از جمله این عوارض است که در کودکان، سالمندان، افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای و زنان باردار با شدت بیشتری بروز می‌کند. به همین دلیل در روزهای بسیار گرم همزمان با افزایش غلظت بالای آلاینده ازن، برای حضور گروه‌های پرخطر، هشدار منع خروج از خانه صادر می‌شود.
ازن، دیرتر از پارسال از راه رسید
به گفته فاطمه کریمی، مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران، امسال که گرمای هوا دیرتر از سال گذشته آغاز شد، شاهد بهبود قابل‌توجه کیفیت هوای پایتخت بودیم. او گفت: بررسی آمارهای ثبت‌شده از ابتدای سال جاری تا ۲۰تیرماه، نشان‌دهنده بهبود چشمگیر کیفیت هوای تهران در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته به‌ویژه در زمینه آلاینده ازن است.
وی افزود: براساس داده‌های ایستگاه‌های سنجش کیفیت هوای تهران، از ابتدای سال جاری تا ۲۰تیرماه در مجموع هشت روز ناسالم برای گروه‌های حساس در پایتخت ثبت شده که از این تعداد، تنها دو روز به دلیل افزایش غلظت آلاینده ازن در تیرماه بوده است. در مدت مشابه سال گذشته، تهران شرایط به مراتب نامطلوب‌تری را تجربه کرده بود؛ به‌طوری که در همین بازه زمانی، ۴۰روز آلوده شامل شرایط ناسالم برای گروه‌های حساس، ناسالم، بسیار ناسالم و خطرناک در پایتخت به ثبت رسید که در ۱۶روز از آن، میانگین شاخص آلاینده ازن در ایستگاه‌های شهر تهران فراتر از حدود مجاز و استانداردهای سلامت قرار داشت.
کریمی یکی از مهم‌ترین دلایل این بهبود را شرایط جوی مناسب‌تر دانست و اظهار داشت: تعدیل دمای هوا و خنک‌تر بودن نسبی شرایط جوی، به‌ویژه در فصل بهار امسال، از عوامل مؤثر در جلوگیری از تشکیل ازن سطح زمین بود. 
ازن یک آلاینده ثانویه است که در اثر واکنش‌های شیمیایی میان آلاینده‌های پیش‌ساز و تحت‌تأثیر نور خورشید و گرما تشکیل می‌شود؛ بنابراین کاهش دما می‌تواند نقش مهمی در محدود شدن تولید آن داشته باشد.
مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران افزود: در کنار شرایط جوی مناسب‌تر، کاهش انتشار آلاینده‌های پیش‌ساز از جمله اکسیدهای نیتروژن و ترکیبات آلی فرّار نیز در روند کاهشی غلظت ازن و بهبود کیفیت هوا تأثیرگذار بوده است.
هشدار برای روزهای جاری
اما با شدت گرفتن گرمای هوا در روزهای جاری، مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران در گفتگو با ایسنا نسبت به افزایش اشعه فرابنفش و ازن هشدار داد و گفت: موضوع اشعه فرابنفش (UV) و آثار آن بر سلامت شهروندان بیش از گذشته موردتوجه قرار گرفته است.
وی با بیان این که اشعه فرابنفش، بخشی از تابش خورشید است که با چشم غیرمسلح دیده نمی‌شود افزود: این اشعه می‌تواند بر پوست، چشم و حتی سیستم ایمنی بدن اثر بگذارد. تابش فرابنفش در محدوده طول موج ۲۰۰تا ۴۰۰نانومتر قرار دارد و به سه دستهUVC،UVB وUVA  تقسیم می‌شود که هر یک ویژگی‌ها و آثار متفاوتی دارند.
کریمی درباره شاخص فرابنفش(UVI) توضیح داد: این شاخص، یک استاندارد بین‌المللی برای اندازه‌گیری قدرت تابش پرتو فرابنفش در ایجاد آفتاب‌سوختگی در زمان و مکان مشخص است. هرچه عدد این شاخص بالاتر باشد، احتمال آسیب به پوست و چشم در مدت زمان کوتاه‌تری افزایش می‌یابد. به همین دلیل شاخصUV  یکی از مهم‌ترین ابزارهای هشداردهنده برای حفاظت فردی در روزهای آفتابی و گرم محسوب می‌شود.
مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران ادامه داد: شدت اشعه فرابنفش معمولا در ساعات میانی روز بیشتر است و در اغلب روزها در بازه زمانی ۱۰تا ۱۷ به‌ویژه بین ساعات ۱۲تا ۱۴، اوج تابشUV  را شاهد هستیم. البته این زمان بسته به فصل، عرض جغرافیایی، ارتفاع از سطح دریا، میزان ابرناکی و حتی بازتاب سطح زمین می‌تواند تغییر کند، بنابراین شدتUV  صرفا به گرمای هوا وابسته نیست .
وی با اشاره به طبقه‌بندی شاخص UV  گفت: زمانی که این شاخص بین صفر تا ۲باشد، خطر، کم ارزیابی می‌شود. اعداد ۳تا ۵ نشان‌دهنده خطر متوسط، ۶تا ۷ بیانگر شدت زیاد، ۸تا ۱۰ نشان‌دهنده خطر بسیار زیاد و اعداد ۱۱و بالاتر به معنای خطر بسیار شدید هستند که نیازمند رعایت جدی اقدامات حفاظتی است.
کریمی درباره ارتباط اشعه فرابنفش و ازن سطح زمین نیز توضیح داد: هر دو پدیده معمولا در روزهای گرم، آفتابی و کم‌ابر شدت بیشتری پیدا می‌کنند، اما این موضوع به معنای وجود یک رابطه مستقیم و همیشگی میان آن‌ها نیست. ممکن است در یک روز آفتابی، شاخصUV  بالا باشد، اما به دلیل پایین بودن آلاینده‌های پیش‌ساز، غلظت ازن سطح زمین در سطح نگران‌کننده قرار نگیرد. از سوی دیگر در برخی شرایط، ازن سطح زمین می‌تواند افزایش یابد، حتی اگر عواملی مانند ابرناکی یا گردوغبار مانع از رسیدن تابشUV  به بیشترین میزان خود شوند.
توصیه‌های سلامتی را جدی بگیرید
کریمی تأکید کرد: گرمای هوا به‌تنهایی عامل افزایشUV  یا ازن سطح زمین نیست. در مورد اشعه فرابنفش، عواملی مانند زاویه تابش خورشید، فصل، ساعت روز، ارتفاع از سطح دریا و میزان ابرناکی نقش تعیین‌کننده دارند. همچنین در شکل‌گیری ازن سطح زمین علاوه بر تابش خورشید و دما، میزان انتشار آلاینده‌های اولیه، سرعت و جهت باد، پایداری جو و شرایط پراکندگی آلاینده‌ها نیز مؤثر است.
وی به شهروندان توصیه کرد در روزهای گرم و با تابش شدید خورشید، فعالیت‌های سنگین، ورزش و پیاده‌روی طولانی را به ساعات ابتدایی صبح یا پس از غروب آفتاب موکول کنند. همچنین بهتر است در فاصله زمانی ۱۰تا ۱۶ از حضور غیرضروری در فضای باز پرهیز شود و استفاده از کلاه لبه‌دار، عینک آفتابی استاندارد، لباس مناسب و کرم ضدآفتاب در دستور کار قرار گیرد.
تهران تا سال ۱۳۹۴  از آلودگی ازن در امان بود اما از آن سال به بعد، در پی افزایش دمای هوا در تابستان، پای این آلودگی ثانویه نیز به روی آسمان شهر باز شد.  هشتم مرداد ۱۴۰۳، شاخص نشانگر غلظت گاز سمی ازن در تهران، رکورد شکست و برای اولین بار به سطح ۱۷۱ رسید که این میزان، بسیار زیان‌بار ارزیابی می‌شود.